लोलयेकर म्हणतात देव वेगळा व देवस्थान वेगळे. लोक देवासाठी श्रद्धेने पैसे देतात व देवळे, मठ लुटतात. त्याच तर्काने जायचे तर देवस्थान, मठ वेगळे व त्यांच्या समित्या वेगळ्या. लोक देवस्थान, मठ यांना देणग्या देतात ते त्यांवर असलेल्या श्रद्धेमुळे देतात. ते त्यांना श्रद्धास्थान मानतात. त्या देवस्थान किंवा मठाच्या समितींना लोक श्रद्धास्थान मानत नाहीत. समित्यांनी भ्रष्टाचार, अपहार केला, असे म्हटल्यास कुणाचाही आक्षेप असण्याचे कारण नाही. जाणूनबुजून श्रद्धास्थानाला लुटारू, हीन ठरवले जाते. कुठल्याही डॉक्टरने लुबाडणूक, फसवणूक केली तर आपण त्या डॉक्टरला दोषी धरतो; वैद्यकशास्त्राला नाही. त्याप्रमाणेच मंदिर, मठ समितीने भ्रष्टाचार केल्यास समितीला दोषी धरले पाहिजे, मंदिर किंवा मठाला नाही. धर्माच्या, मंदिराच्या, मठाच्या नावे गैरव्यवहार केला जातो, असा तर्क मांडायचा तर तोच तर्क विज्ञानाचा, वैद्यकशास्त्राचा वापर करून फसवणार्या डॉक्टरलाही लागू होतो. विज्ञान, वैद्यकशास्त्र दोषी नसते; धर्म, मंदिर, मठ असतात असे कसे?
दत्ता नायक व लोलयेकर यांनी देवस्थान समिती, मठ समिती लुटालूट करते असे म्हटले नाही. देवळे, मठ लुटालूट करतात असे म्हटले आहे. हे अनवधानाने नाही. पाच-सहा पिढ्या कळत नकळत रुजवलेल्या नकारात्मक विचारांचे ते प्रतिबिंब आहे. जगभर जिथे जिथे संस्कृती संपल्या तिथे तिथे हेच पाहावयास मिळते. अगदी नकळत बिंबवलेल्या शब्दांचा परिणाम खूप मोठा होतो. सगळे हिंदी चित्रपट काढून पाहा; त्यात वाईट घडते ते सणाच्या दिवशीच का असते? देवळात लपूनछपून प्रेम(?) करणारे दाखवतात; कधीही मशिदीत, चर्चमध्ये का नाही? ‘हवस का पुजारी’, असतो; पाद्री, मौलवी का नाही? प्रश्न हिंदू-मुस्लीम, हिंदू-ख्रिश्चन असा नाहीच मुळी. आपल्या संस्कृतीची श्रद्धास्थाने पद्धतशीरपणे नकारात्मक, घृणास्पद ठरवण्यात आली. याचा परिणाम इतका होतो की, ज्या सणांनी पर्यावरण जपले ते सण पर्यावरणविरोधी ठरवले जातात. देवळात बोकडाच्या बळीवर कायदेशीर बंदी आणली जाते. ईदला बोकडाचा बळी हा राज्यघटनेने दिलेला अधिकार ठरतो. ख्रिश्चन मिशनर्यांनी व साम्यवादी विचारवंतांनी शेकडो वर्षे रुजवलेले नकारात्मक विचार अशा पद्धतीने फलद्रूप होत आहेत. आपण आपल्याच संस्कृतीच्या प्रतीकांना हीन, वाईट ठरवत आहोत.
याचीच दुसरी बाजू पाहू; यातला एकही विचारवंत, इतिहासतज्ज्ञ चर्च संस्थेने देवळे पाडून चर्च बांधल्या असे म्हणत नाही. ते बिल पोर्तुगिजांच्या नावे फाडले जाते. पोर्तुगिजांनी देवळे पाडून चर्च उभी केली असे म्हटले जाते. भारतभर देवळे पाडून मशिदी बांधल्या त्याचे बिल मुस्लीम शासकांवर फोडले जाते, इस्लामवर नाही.
लुटालूट हा शब्द जाणीवपूर्वक वापरला जातो. लूट करणारा लुटारू असतो. देवळे, मठ हेही लुटारू ठरतात. नास्तिकवाद, समतावाद, पर्यावरणप्रेम, प्राणीप्रेम असलेले सगळे विचारवंत, अॅक्टिव्हिस्ट संस्कृतीच्या प्रतीकांना, मानबिंदूंना लक्ष्य करतात. म्हणूनच देवस्थान व मठ समितीऐवजी ‘देवळां’, ‘मठ’ आणि भ्रष्टाचार, फसवणूक याऐवजी ‘लूट’ असे शब्द जाणीवपूर्वक वापरले जातात. दत्ता नायक यांचा राजकीय लाभ मिळवण्याचा हेतूही असू शकेल. वाद होतील, पेटतील, चर्चेत राहता येईल या अपेक्षेने वाक्ये उच्चारलेली असू शकतात. मोहनदास लोलयेकरांनी समतावादी दृष्टिकोनातून भूमिका मांडलेली असावी. समाजकारण, राजकारण यात सांस्कृतिक मानबिंदूंचा खेळ मांडणे कुणाच्याच हिताचे नाही. यातून निष्पन्न काहीच होत नाही. फक्त वादावादी आणि दूरगामी परिणाम म्हणजे धर्म, संस्कृती याविषयी नकारात्मक, त्याज्य, हीन भावनेत वाढ होते.
correct analysis
उत्तर द्याहटवा