देव हे तत्त्व आहे. ऊर्जा किंवा चैतन्य आणि जड या दोन्हीतही असलेले तत्त्व म्हणजे देव. तत्त्व समजून घेण्यासाठी तत्त्वच उपयुक्त आहे, तर्क नाही. तत्त्व हे ज्ञान झाल्यावर आपोआप समजते. तर्क हा माहितीवर आधारित असतो. ‘साखर गोड आहे’ यातील ‘साखर’ म्हणजे काय, असे विचारल्यास ती दाखवता येते, ‘गोड’ म्हणजे काय यासाठी ती साखर चाखूनच पाहावी लागते. माहिती वेगळी आणि ज्ञान वेगळे. माहिती करून घ्यावी लागते, तर ज्ञान होते. त्यामुळे, देव मानण्यावर नाही. आपण मानो किंवा न मानो, देव आहेच.
संस्कृतमध्ये दिव (द्यु-द्यतते) या धातूपासून बनलेल्या क्रियापदाचा अर्थ चमकणे किंवा प्रकाशणे असा आहे. ’दिवु क्रीडाविजिगीषाव्यवहारद्युतिस्तुतिमोदमदस्वप्नकान्तिगतिषु’ या सूत्रानुसार ’दिव’ धातूचे अनेक अर्थ होतात. त्यात ’द्युति’ (प्रकाशणे/चमकणे) हा मुख्य अर्थ आहे. जो स्वतः प्रकाशमान आहे आणि प्रकाश देतो, तो ’देव’. या धातूपासून दिवा, देव असे शब्द तयार झाले. दिव या एका धातूपासून झालेले शब्द असले तरीही, जे कळतं तो ’दिवा’ आणि ज्याच्यामुळे कळतं तो ’देव’.
ज्याच्यामुळे चैतन्य(ऊर्जा) आणि जड कळतं, ते तत्त्व म्हणजे देव. त्याला समजून घेण्याचा प्रयत्न अनेक मार्गांनी झाला. देव तत्त्व समजून घेण्याचा प्रयत्न सगुण साकार माध्यमातून झाला, तसाच तो निर्गुण निराकार माध्यमातूनही झाला. तत्त्वाला तर्काने समजून घेण्याच्या प्रयत्नात अनेक वाद निर्माण झाले. ‘सगळे काही देवामुळेच होते’ किंवा ‘सगळे देवच करतो’, इथपासून ते ‘देव वगैरे असे काही नसतेच, भटांची पोटे भरायची मनुवादी सोय’ किं़वा ‘देवाला रिटायर करा’ किंवा ‘देव असेल तर दाखवा’, वगैरे प्रकार सुरू झाले. ‘एकच देव आहे’ किंवा ‘देव एकच आहे’ इथपासून ते ‘माझा देव हाच पुजण्यायोग्य बाकीचे सगळे खोटे देव’ इथपर्यंत मते मांडणे, खोडणे सुरू झाले. या सगळ्यांत देव हे तत्त्व समजून घेण्याचा प्रवास भरकटला.
भारतामध्ये देव या तत्त्वाचे तेहेतीस प्रकार सांगितले आहेत. अष्ट वसू हे ’जड’ सृष्टीतून (पृथ्वी, पाणी, अग्नी), अकरा रुद्र हे जिवात असलेल्या जैविक ऊर्जेतून आणि बारा आदित्य हे खगोलीय ऊर्जेतून शुद्ध चैतन्य ज्ञात होण्याची तत्त्वे आहेत. यांचे संचालन, व्यवस्थापन करणारी उर्वरित दोन तत्त्वे म्हणजे इंद्र आणि प्रजापती. मग, इथे एक प्रश्न पडतो; बाकीचे हे जे देव आहेत, त्यांचे काय?
एक तर ते या तेहेतीस प्रकारांपैकी कुठल्या तरी एका प्रकारात येतात, त्याचे रूप असतात किंवा काम्य, उपास्य देवता असतात. आपण ज्यांना गोव्यात ‘देवचार’, ‘खेत्री’ वगैरे म्हणतो ते वसू, रुद्र या प्रकारांत मोडतात. आपण मेल्यानंतर आपल्या सूक्ष्म देहाचा प्रवासही वसू, रुद्र आणि आदित्य या तत्त्वांतून होत असतो. आपल्या कर्मानुसार गती प्राप्त होते. कर्म नाहीसे होईपर्यंत पुन्हा पुन्हा जीवस्थितीत येणे क्रमप्राप्त आहे. ते नाहीसे झाले की आपण जे जड आहोत, ते शुद्ध चैतन्यात विलीन होतो. यालाच ‘मोक्ष’ म्हणतात.
आपण आज जे सुख, दु:ख भोगत असतो, ते आपल्याच कर्माचे फळ, क्रियेची प्रतिक्रिया असते. ते ‘जशास तसे’ या न्यायाने मिळत नाही, तर ‘जेवढ्यास तेवढे’ या न्यायाने मिळते. इथे एक प्रश्न उभा राहतो; ‘कर्माचे फळ याखाली बलात्कार येतो का?’ असेलही किंवा ते नवीन कर्मही असेल. काहीही असले तरी ते बलात्कार करणाऱ्याच्या बचावाचे कारण, सबब ठरत नाही. एका मर्यादित अर्थाने, हे कर्मफळ पोहोचवण्याची, उजेडात आणण्याची व्यवस्था म्हणजे देव!
फारच जड झाले का? सोडून द्या सगळे जे वाचलेत. ‘देव आहे की नाही’, ‘देवच सगळे करतो, तर अत्याचारही तोच करतो का?’ वगैरे हे प्रश्न विसरून जा. आपल्या क्षमतेबाहेरही जगात काही तरी आहे, जे आपण केल्यामुळे झाले नाही, असे आपल्याला मिळाले आहे व मिळत आहे, यासाठी ते देणाऱ्यासाठी कृतज्ञता व्यक्त करा. जेवत असाल, तर हे अन्न शिजवणाऱ्या गृहिणीसाठी, त्यासाठी लागवडीपासून ते कापणीपर्यंत काबाड कष्ट करणाऱ्या शेतकऱ्यासाठी आणि त्याही पुढे जात ज्यामुळे त्याची निर्मिती होते त्या तत्त्वासाठी कृतज्ञता व्यक्त करा. छानपैकी डोळे मिटा, नमस्कार करा. त्याला धन्यवाद द्या! झालेच शक्य कधी, तर या माहितीवरून त्या तत्त्वाचे ज्ञान होण्यासाठी प्रयत्न करा.
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा